Güvercin, insanlığın evcilleştirdiği en eski kuşlardan biridir — bu birliktelik altı bin yılı aşkın bir geçmişe dayanır. Güvercingiller familyasından olan bu kuşlar, hafızalarının güçlü olması, uzak mesafelerden yön bulabilmeleri ve yuvalarına duydukları güçlü bağlılıkla tanınır; işte bu özellikler, insanların onları yüzyıllar boyunca terbiye edip farklı amaçlarla kullanmasının temelini oluşturmuştur.
Zamanla, seçici yetiştiricilik sayesinde aynı türün içinde birbirinden çok farklı özelliklere sahip onlarca ırk ortaya çıkmıştır. Bu ırklar genellikle yetiştirilme amacına göre gruplanır: dalıcı, taklacı, makaracı, dönücü, filo uçucusu, yüksek uçucu, posta, süs ve ötücü. Bu sayfada diğer gruplara ayrıntılı yer verilmeyecek; odak taklacı üzerinedir.
Posta güvercinleri — haberleşmenin en eski aracı
Güvercinin en köklü kullanım alanı belki de haberleşmedir. Kaynaklara göre Abbasiler döneminde posta güvercinciliği devlet eliyle örgütlenmiş; İstanbul'dan Basra'ya kadar geniş bir hatta haber taşınmış, hatta Fatımiler bu iş için ayrı bir divan bile kurmuştur. Osmanlı'da büyük kalelerin güvercinliklerine "Burcü'l-Hamam" denirdi. Evliya Çelebi'nin aktardığı bir halk deyişi ("Hamâm-ı Kına mısın?") bile, tüccarların Mekke-Kına arasında güvercinle haberleştiği döneme uzanır.
Modern dönemde de posta güvercini önemini korumuştur: 1870 Alman-Fransız Savaşı'nda kuşatma altındaki Paris'in dış dünyayla bağlantısı güvercinlerle sağlanmış, bu olay Avrupa ordularının posta güvercinine askeri yatırım yapmasına yol açmıştır. Osmanlı Devleti de 19. yüzyılın sonunda bu gelişmeleri takip etmiş, kendi posta güvercini teşkilatını kurmuştur. Günümüzde ise posta güvercinleri artık iletişim değil, spor ve mesafe yarışması amacıyla yetiştirilir; iyi eğitilmiş bir kuş, mesafeye göre saatte 50-60 km hızla yol alabilir.
Bu sayfanın konusu: Taklacı
Yukarıdaki geniş aileden bu sayfa taklacı (Tumbler) ırkına odaklanır. Taklacıyı ayıran temel özellik, uçuş sırasında kendi ekseni etrafında art arda takla atmasıdır; kalitesi takla sayısı, düzenliliği ve eşlik eden hareketlerle değerlendirilir. Ancak taklacı ailesi tek tip değildir — şebap ve ermeni zinciri gibi bazı varyantlarda takla performansından çok görsellik ve masa kuşu duruşu ön plana çıkar. Görünüm olarak orta boylu, dengeli bir vücut yapısına sahiptir (erkek ort. 328 g, dişi 315 g); renk ve deseni bölgeden bölgeye çok çeşitlenir (aynı rengin adı bile şehre göre değişir: Ankara'da "boz", İstanbul'da "sarı").
Türkiye'nin farklı bölgelerinde taklacı grubuna giren yerel ırklar yetişir: Trakya/Edirne'de Alabadem, Diyarbakır'da Göğsüak (Atlas) ve İçağlı (Yusufi) gibi.
Kaynaklar: Yılmaz & Boz (2012); Atasoy, Erdem, Hacan (2013); Özer (2015) "Osmanlı Devleti'nin Son Döneminde Posta Güvercinleri".
